Στο μικρό χωριό Μπανιτσάν, στο Πίριν (ΝΔ. Βουλγαρία), συνεχίζουν να τηρούνται κάποια αιώνια έθιμα που μας δείχνουν πως ήταν η ζωή, η κοσμοθεωρία, οι πεποιθήσεις και οι σχέσεις των ανθρώπων στο παρελθόν. Μια από αυτές τις παραδόσεις είναι το πλέξιμο πολύχρωμων καλτσών.

«Οι πολύχρωμες κάλτσες είναι σαν «γράμμα» από τους προγόνους μας, λέει η Ρουμιάνα Τζίμποβα, γραμματέας του πολιτιστικού κέντρου του χωριού. Σε κάθε ζευγάρι είναι αποθηκευμένη πολιτιστική μνήμη και το πνεύμα των γυναικών του χωριού. Οι κάλτσες σαν δώρο συμβολίζουν την ζεστασιά του τζακιού που κάποτε ήταν το κέντρο του σπιτιού».

Οι κάλτσες από αυτήν την περιοχή συνδυάζουν γραφικά τα χρώματα (άσπρο, κόκκινο, πράσινο, μπλε και κίτρινο) με τα σχήματα. Υπάρχουν 9 διαφορετικά μοντέλα καθένα από τα οποία έχει δικό του όνομα. Κάθε χρώμα έχει την δική του σημασία στην μάχη με τα κακά πνεύματα. Τα σχήματα πάλι είναι μοναδικά και δεν συναντώνται πουθενά αλλού στην Βουλγαρία.

«Οι κάλτσες αυτές αποτελούν προσευχή για την γυναίκα που θα τις φορέσει, λέει η κυρία Τζίμποβα. Είναι ευχή για υγεία, για τύχη, για γονιμότητα, αφθονία και ευημερία. Ταυτόχρονα απεικονίζουν την φύση και μέσα τους κουβαλάνε και δημιουργούν πολλά συναισθήματα».

Οι κάλτσες-έργα τέχνης από το χωριό Μπανιτσάν δείχνουν επίσης την κοινωνική τάξη και τα χαρίσματα κάθε γυναίκας που τις πλέκει. Η γιαγιάδες που βοηθούσαν στις γέννες χάριζαν στα νεογέννητα καλτσάκια με τα οποία τους ευχόταν να ζήσουν και να έχουν απογόνους. Φυσικά οι κάλτσες αυτές ήταν σημαντικό αξεσουάρ στους γάμους ενώ σήμερα στο χωριό υπάρχει Μουσείο της κάλτσας και εκεί μπορούμε να δούμε πολλά όμορφα μοντέλα.

Δεν είναι λίγοι οι συλλέκτες που αναζητούν πλεκτές κάλτσες ειδικά από το χωριό. Έτσι η πολιτιστική κληρονομιά του χωριού έχει ταξιδέψει σε 25 κράτη σε 5 ηπείρους. Το κερασάκι είναι πως ένα ζευγάρι χαρίστηκε στον γάμο του πρίγκηπα Χάρι και της Μέγκαν που όσο κι αν έχουν απομακρυνθεί είναι μέρος της βασιλικής οικογένειας της Βρετανίας. Η βασίλισσα Ελισάβετ Β΄ μάλιστα έστειλε ευχαριστήρια επιστολή στις γυναίκες που έπλεξαν τις κάλτσες.

Οι φορεσιές του χωριού είναι πολύ όμορφες και έχουν ξεχωριστές ποδιές από τις οποίες έχουν σημειωθεί 14 διαφορετικά μοντέλα που φυλάσσονται στην ηλεκτρονική βιβλιοθήκη της νήσου Λίβινγκστον στην Ανταρκτική.

«Τα σχέδια των ποδιών επίσης λειτουργούν σαν φυλαχτά, λέει η κυρία Τζίμποβα. Οι υφάντρες με την κλωστή δημιουργούν σταυρούς. Εμείς πάλι με την Τάνια Κατσάροβα υφάναμε τον χάρτη του χωριού με διαστάσεις 70х100εκ. Μας πήρε 6 μήνες να τον τελειώσουμε. Πάνω του υφάναμε όλα τα σχέδια από το πουκάμισο και την εθνική μας φορεσιά, δηλαδή πάνω από 23 σύμβολα και 23 περίπλοκους γεωμετρικούς συνδυασμούς. Κάναμε 900 βελονιές και χρησιμοποιήσαμε 5 000μ. κλωστή από φυσικό βαμβάκι – όση είναι η απόσταση από το χωριό ως την πόλη Γκότσε Ντέλτσεβ που είναι η πρωτεύουσα του Δήμου. Στον κόσμο των υφαντών υπάρχει αρμονία, καλοσύνη, συνεννόηση και αναζήτηση υψηλών ιδανικών. Στον χάρτη θα βρείτε τα ποτάμια και τις εκκλησίες μας, τις φωλιές των πελαργών και τα κρεμμύδια που είναι τυπικά για την περιοχή μας».

Φωτογραφίες: Facebook/Читалище Изгрев

Επιμέλεια και Μετάφραση: Αγάπη Γιορντανόβα