Ημιδιάφανη, φίνα, κεντημένη με φαντασία και πολλή αγάπη - η δαντέλα της Κοπρίβτσιτσα με τα περίπλοκα στολίδια της ήταν αναφαίρετο μέρος των παλιών φορεσιών και των σπιτικών υφασμάτων. Στο παρελθόν, οι τεχνίτριες της Κοπρίβτσιτσα έβαζαν όλη τους την ψυχή για να δημιουργήσουν έναν υπέροχο κόσμο από νήματα. Από τα επιδέξια χέρια τους ζωντάνευαν γεωμετρικά σχήματα, υπέροχα λουλούδια, πουλιά, ζώα... Σήμερα αυτή η τέχνη πεθαίνει.

Η Γιορντάνκα Νικόλοβα είναι από τις λίγες γυναίκες που συνεχίζουν την παράδοση, μεταφέρνοντάς την στη σύγχρονη εποχή. Την συναντάμε στο σπίτι Λιουτόβατα στην Κοπρίβτσιτσα, στο ισόγειο του οποίου υπάρχει έκθεση με αυθεντικά παλιά τοπικά υφάσματα, μεταξύ των οποίων και όμορφες τοπικές δαντέλες. Στην αυλή του σπιτιού γίνονται τακτικά επιδείξεις παραδοσιακών τοπικών χειροτεχνιών. Η Γιορντάνκα δείχνει στους συγκεντρωμένους τουρίστες τις παλιές τεχνικές πλεξίματος και κεντήματος.

• Η δαντέλα του Καλόφερ βοήθησε το λαό μας να επιβιώσει σε δύσκολους καιρούς

Αυτή η τεχνολογία ήρθε στη Βουλγαρία από την Ευρώπη. Στη χώρα μας όμως χρησιμοποιήθηκε περισσότερο η ραμμένη δαντέλα ή η λεγόμενη δαντέλα κενέ, μας λέει η Γιορντάνκα Νικόλοβα.

Παλαιότερα οι κεντήστρες της Κοπρίβτσιτσα δεν έπλεκαν, αλλά έραβαν τις δαντέλες τους, με την πιο συνηθισμένη βελόνα και με... τρίχες αλόγου, που χρησιμοποιούσαν ως βάση πάνω στην οποία κεντούσαν με μεταξωτές κλωστές. Αυτή η τεχνική έχει βαθιές ρίζες πίσω στο χρόνο. Λέγεται ότι την έφεραν από την Άπω Ανατολή. Είναι επίσης ευρέως διαδεδομένη και σε άλλα μέρη της Βουλγαρίας, αλλά οι κεντήστρες της Κοπρίβτσιτσα ήταν διάσημες ως οι καλύτερες μαστόρισσες της δαντέλας κενέ.

«Στην Κοπρίβτσιτσα, κάθε επίσημο πουκάμισο, για παράδειγμα στη λαιμόκοψη και στα μανίκια, έχει ραμμένο κενέ. Είναι φτιαγμένο πάνω σε τρίχες αλόγου, πολύ συμπαγές και πυκνό, όχι τόσο χαλαρό όσο σε άλλες δαντέλες, και με πολλά φλοράλ μοτίβα, πολλά λουλούδια - λέει η Νικόλοβα. Κάθε φιγούρα έχει το όνομά της, που διαφέρει από περιοχή σε περιοχή. Αλλά αυτό που έχω ακούσει από τους παλιούς είναι ότι οι γυναίκες έκαναν τη βάση του κενέ - ένα δίχτυ από τρίχες αλόγου. Στη συνέχεια, οι καλύτερες τεχνίτριες κεντούσαν πάνω στη βάση τις λεπτές γεωμετρικές φιγούρες ή τα λουλούδια με πέταλα, κλαδιά κ.λπ.».

«Η δαντέλα κενέ υλοποιεί τη φαντασία της γυναίκας που τη δημιουργεί. Όπως το είδε, όπως το ένιωσε, έτσι το έκανε. Έραβαν με μεταξωτές κλωστές, επεξεργάζονταν το μετάξι, το έβραζαν για να γίνει πιο απαλό. Το έβαφαν πράσινο, μωβ... Την δαντέλα κενέ τη βρίσκουμε κυρίως σε εμφανή σημεία στα επίσημα ρούχα που φορούσαν οι άνθρωποι στο χορό της πλατείας και τις γιορτές. Γιατί είναι μια δουλειά που απαιτεί πολύ κόπο». - λέει η Γιορντάνκα.

Μαζί με άλλες γυναίκες, η Γιορντάνκα Νικόλοβα συμμετέχει στο εργαστήριο «Σεντιάνκα», το οποίο προσπαθεί να αναβιώσει ξεχασμένες βουλγαρικές λαϊκές τέχνες και χειροτεχνίες. Σύμφωνα με την ίδια, όλο και περισσότεροι νέοι αναζητούν την ίδια και τους συναδέλφους της, με την επιθυμία να μάθουν αυτή την παλιά και όμορφη βουλγαρική τέχνη.

• Η τέχνη της δαντέλας κρύβει ακόμα μυστικά

Φωτογραφίες: Βενέτα Νικόλοβα

Μετάφραση: Σταύρος Βανιώτης