Bir Aralık günü Dünya AIDS ile Mücadele günü anılıyor. Bulgaristan’da 20. yüzyılın 80’li yıllarında HIV’den bahsedilmeye başlandı. Onu düşünmek bile insanlarda korku yaratsa da, “bizim başımıza gelmez” düşüncesiyle kendini avutuyorduk. AIDS, fıkra ve alaya konu oluyordu. O dönemde idare 21. asrın salgını konusunda nasıl müdahale edeceklerini, ne yapacaklarını bilmiyordu. Bundan 30 yıl sonra durum nedir?

Bulgar Aile Planlama Derneği Müdürü doktor Radosveta Stamenkova, Bulgar vatandaşları hala “bana gelmez” şeklinde AIDS ile ilgili riskli düşüncelerinden ayrılmadı. Bulgaristan’da HIV yaygınlığı AB içinde ortalamanın altında olsa da, virüse bulaşma oranı hep yukarı doğru gidiyor. 2006 yılında tespit edilen yeni vakalar 83, 2010’da 163, 2014 yılı başında 195 yeni HIV vakası saptandı. Sofya, Plovdiv, Varna gibi büyük şehirlerde hastalık oranı en yüksek. Ailelerin çocuklarınla cinsel eğitimi konusunda konuşmadığı, hatta kendilerinin çok bilgili olmadığı bir ortamda, cinsel eğitim okula taşınmalıdır. Bulgaristan’da bu şimdilik eksik bir ders. AIDS, HIV ve Verem Kontrol ve Mücadele Global Fonu finansmanıyla çalışan ADS, HIV Kontrol ve Mücadele Programı şimdilik tek etkili projedir. 2004 yılında başlatılan program, AİDS karşıtı kampanyalar düzenliyor, seyyar laboratuvarlar sunuyor, ücretsiz HIV virüsü tahlilleri yapılıyor. Yeni HİV hastalarının %65’i bu programın muhayenelerinde ortaya çıkıyor. Doktor Tonka Vırleva, 21 Kasım 2014 itibarıyla ülkede 2 025 HIV taşıyıcısı tespit edildiğini bildirdi. En riskli grup, hemcinsleriyle cinsel ilişki kuran erkeklerdir. Vakaların %43’ü buna benzer durumlarda ortaya çıktı.

“2008 yılında iğneyle uyuşturucu kullananlar, AIDS vakaların %46’sini oluştururken, 2014 yılında bunların oranı %11’e düştü. 3 yıl önce yeni HİV taşıyıcılarından yarısı 29 yaşına kadar gençlerdi, 2014 yılında gençlerin sayısı %29’a düştü. HIV, AIDS ile Mücadele Programının yaz kampanyasında 37 bin kişi anonim ücretsiz teste tabi tutuldu. Doktor Vırleva, HİV, AİDS hastalarına karşı ayrımcılığın devam etmesini “toplumun başarısızlığı” olarak niteledi.

Devlet, hastalara parasız tedavi sağlıyor. Sigortaları olsa da, olmasa da HİV, AİDS durumlarında tedaviyi devlet üstleniyor. Sofya, Plovdiv, Varna, Pleven ve Stara Zagora’da toplam beş enfeksiyon salgın hastalıklar kliniği var. HİV taşıyıcılarının yıllık tedavi masrafı 5 binden 7 500 euroya kadar oluyor. Doktor Vırleva, 2007 yılında tedavi başlayan hastaların %89’unun hala yaşam sürdüğünü bildirdi.  1987-1988 yıllarında bu virüse yakalanan hastalar bile var. Doğru tedaviyle yaşam mücadeleleri sürüyor. Bu insanların toplum tarafından kabul edilmesi ve entegrasyonu sorun teşkil ediyor.  

“HIV, AIDS hastalığıyla yaşayanların dört sivil toplum örgütünü destekliyoruz. Onlar yeni vakalara ve ilelerine danışmalarda bulunuyor, sosyal destek veriliyor. 2015 yılında da hastaların sosyal ve sağlık sorunları için çabalarımızı sürdüreceğiz”.

Çeviri:Sevda Dükkancı