Sosyalizmin ve işgücünün köyden kente göçünün sembollerinden biri olan Bulgaristan’daki prefabrikapartmanlar, varlığının 60’ıncı yılındadır.Fransa’dan taşınan prefabrik apartman yapımı geçen yüzyılın 60’lı ile 80’li yılları arasında doruk noktasına ulaşarak, yığınsallığı bakımından Batı Avrupa’dakinigeçti. Ucuz olan prefabrik konutlar, çalışan bir ailenin ekonomik olanaklarına uygun düşüyor ve pek göz alıcıolmamalarına rağmen sosyalizmin mimarisine kalıcı damgasını vurdu.Biçimsiz camlı balkonları, kablo ve satelit antenleriyle kaplı cepheleri ve trutuvarlara park edilmiş araçlar ile prefabrik apartmanlımahalleler şimdi mimarideki folklorik öğeleri gittikçe daha fazla andırıyorlar.Simsar Petır Sotirov, prefabrik konutların sahiplerinin şimdi kim olduğunu anlatırken şunları belirtti:

‘Bunlar genellikle çocuklu ailelerdir.Çünkü prefabrik konutların nispeten büyük metrekaresindenbaşka her birinin ayrı mutfağı da var.Mutfaklar çoğu defa çocuk odasına veya çalışma odasına çevrilir. Prefabrik yapım kısımları başka türlü dizilemez ancak kozmetik ıslahatlar mümkündür.Prefabrikapartman yalıtımı ve iyi mantolaması ile bu binalar yeni inşaattan kötü değil.Prefabrik apartmanlı mahallelerde yaşayanlar çevreyi nasıl değerlendiriyor?İfade edilen görüşlerbirbirine zıttır.Uzun yıllar öncesi böylesi bir konut satın alan nesilden insanlar bunları beğeniyor vebunlara alışıktır.Başkentli Vasilka Georgieva şu yorumu yaptı:

‘Prefabrik apartmanların önceliklerini sorarsanız bana göre odaların planı daha uygun ve iyidir.Şimdiinşa edilen konutları pek beğenmiyorum.’ Daha genç nesiller prefabriklere eleştirel biçimde davranır.Yordan Simov’a göre prefabrik binalarçirkindir.Şöyle diyor: ‘Bunlar olmasaydı daha iyi olurdu ama maalesef o zaman yurttaşların çoğunun konutuolmayacaktı.Ben hepimizin bir arada yaşamamıza karşıyım, yaşadığım yerde daha bağımsız olmayıtercih ediyorum. Prefabrik binaların pek dayanıklı olmamasını, avluları bulunmamasını beğenmiyorum.’

Günümüzde prefabrikler büyük kentlerde en ucuz konutlardır.Örneğin başkentte fiyatlaryaklaşık 30 bin Avro’dan başlar. Simsar Petır Sotirov’a göre ilgili semtin altyapısının ne kadarbayındırılmış olmasına bakılarak 2014yılının son ve bu yılın ilk çeyreklerinde prefabrik de dahil bütün konut fiyatları artış eğilimi gösteriyor.Buna rağmen, ‘eski inşaat örnekleri’ grubuna dahil olan prefabrik konutlar bugüne dek enucuz oldukları için emlak piyasasının gözdesidir.Petır Sotirov devamla şunları belirtiyor:

‘’1998 yılından itibaren prefabrik konut piyasasının çökeceği konuşulsa da talep vardır.Sofya,Varna,Plovdiv ve Burgas gibi büyük kentlerde 30-40 bin Avro’ya kaliteli prefabrik konutlar satın alınabildiği için bazı müşteriler prefabrikleri tercih ediyorlar. Prefabrik binalar genellikle konut ihtiyaçlarınınkarşılanması için aranır.’

Prefabrik apartmanların hayatı teorik olarak 50-60 yıldır ancak hesaplamalar ne mutlu bize bazengerçeklere pek uymaz.Aslında prefabrikleri birbirine bağlayan kaynaklar bu binaların püf noktasıdır.Kaynaklar iyi değilse ayrı prefabrik kısımlar birbirinden uzaklaşıyor ve bina konstrüksiyonu ileciddi sorunlar yaşanabilir.Bulgar hükümetinin prefabrik binaların yalıtımı ile ilgili yeni programı yaşamlarını uzatabilir.Ancak buprogram gereğince bütün ya da en sorunlu prefabrik apartmanlar değil, sadece bütün malikleri buna razılık gösteren binalara mantolama uygulaması gerçekleştirilecek.

Çeviri: N. Dimitrova