Rengarenk anmalıklar, zarifmücevherler, incenakışlar, elişi örgüler, tekstil kuklalar, eşsiz ahşap oymaları… Bütün bu güzellikler ev işçisi ordusunun ellerinden çıkıyor. Ülkemiz Bulgaristan’da evden çalışanların sayısı 450 bini buluyor. “Onların yüzde 80’i kadarı kadın olup hafif sanayide çalışıyorlar” diyor Ev İşçileri Derneği Başkanı Violeta Zlateva. Yıllar once çoğunlukla emekliler, emekli aylıklarına katkı sağlamak için evden iş yaparken son dönemde yaş sınırı gittikçe düşüyor ve gittikçe çok genç, hem de yüksek tahsil sahibi gençler hobilerini esas geçim kaynağına dönüştürüyorlar. Evden çalışanlar arasında işsiz kalan hukuk ve ekonomi uzmanları ve öğretmenler de var.

Violeta Zlateva, ülkede gayri resmi işçilerin sayıca arttığını öne sürdü: “Hem evden çalışanların hem gayri resmi tarım üreticileri ve sokak satıcılarının sayısı artıyor. Başkent Sofya’da sokak müzisyenleri sorunu ciddidir, onlar da gayri resmi işçi durumundadır. Bu insanların resmi bir geç,m kaynağı yoktur. Çalışan engelliler de ayrı bir konu. Onların çoğu tamamen kayıt dışı sektörde olup evden çalışıyorlar”.

Ev İşçileri Derneği temsilcilerine göre evişçileri, görünmez, sessiz ve haksız olmaya devam ediyorlar. Çoğu insanlar kayıt dışı sektöre isteyerek değil, varlığını sürdürmek için giriyorlar. “Sipariş üzerine parça parça iş yapanlar, karşılığında belirli gelir alıyorlar, fakat sözleşmesiz ve sigortasız çalışıyorlar” diyor Bayan Zlateva. Kendi kendini istihdam eden ev işçilerinin kayıt dışı sektörden çıkmaları için sigorta eşiğinin asgari ücret tutarına kadar indirilmesi gerekiyor, dernek temsilcilerine göre.

Pleven’de outran Svetla İlieva, muhasebecidir. Bundan 15 yıl once işsiz kalan Svetla, ev işçileri ordusuna katıldı. Aldığı gelir düşük ve devamsız olduğu için sigorta ödeneklerini yatırmadığını paylaşan Svetla, bu sebepten dolayı emeklilik için gerekli hizmet süresini dolduramadı.

“Işsiz kalınca hobim olan işi evde yapmaya başladım. Nakış yapıyorum, kukla ve örgü işleri yapıyorum. Birkaç arkadaş bir araya gelerek örgütlendik. Pleven’de yaklaşık 10 000 kişi dikişl atolyelerinde çalışıyorlar, diğerleri yurt dışındadır. İş yok. Dolayısıyla işlediğimiz anmalık eşyayı Pleven, Sofya’da ve turistik sezonda denizde sergileyip satış yapıyoruz” diyor Svetla.

Kendi kendini istihdam eden ev işçilerinin karşı karşıya oldukları başka bir problemde ürettiklerini satabilecekleri piyasa bulmaktır. Satış mekanlarının kirası genellikle güçlerini aşıyor. Şimdilik sadece Sofya, Burgas, Veliko Tırnovo ve Pleven belediye başkanları daha uygun kira karşılığında belediyeye ait mekanları kullandırarak ev işçilerine destek sağlıyorlar. Finansman ve eğitim imkanlarına erişim imkanı da yok.

“Kendi kendini istihdam eden ev işçilerinin küçük çaplı özeliş programlarına dahil edilmelerini istiyoruz. Halihazırda da bu türden programlar var, ancak finansman almak için son üç yılda en az 300 bin levalık ciro şartını karşılamak lazım. Evden çalışan hangi işçi bunu yapmak durumundadır? Girişimciliğin gelişmesine yönelik özel programların uygulanmasını istiyoruz. İnsanlar, kendi işini başlatmak için 5-6 bin avroluk kaynaklara muhtaç oluyorlar” diyor Ev İşçileri Derneği Başkanı Violeta Zlateva.

Çeviri: Tanya Blagova

Fotoğraflar: Ev İşçileri Derneği