Breznik kasabasından 16 km. mesafede  ‘Az. Arhangel Mihail’ Bilinsksi Manastırı  yer alır. Manastır, duvar resimlerinden dolayı 1969’da  milli önem taşıyan bir kültür anıtı ilan edilmiştir. Bugün manastıra götüren yolda sadece jeeparacılığıyla ya da  yürüyerek ilerlenebilir.

Dağ  kılavuzu Stanoy Arabaciev şunları belirtiyor:

Manastıra gittiğim her defada  turistlere yolu ısırganlar arasında ya  diğren, ya kürek, ya da bir değnekle açmam gerek. Yıl geçtikçe  durum daha kötü oluyor.

Şimdi bir zamanki manastırdan  kilisesi, binaların mahzen katının bir bölümü ve avlu duvarı kalmıştır.

Yakın Breznik köyünden  tarihçi ve bölge araştırmacısı Aniela Asenova  bu konuda şunları paylaştı:

Ne yazık ki, duvar resimlerinin korunması için kimse parmağını oynatmıyor bile. Duvar resimleri  manastırda 3-4 yıl süreyle yaşamış olan ruh hastası bir  rahip tarafından  restore edilmişti.Kendisi resmetmeyi  bilirdi ancak  manastırın yüzünden bir kültür anıtı olarak ilan edildiği  duvar resimlerinin alt tabakasını yoketti. Ayrıca  manastır avlusunda  toprağa verilmiş olan rahiplerin  haç yerlerinin değiştirilmiştir. Tahttan taşlar  ormanın bütün kenarlarında dağınık bir halde görülebilir. Herkes ‘Para yok’ diyor, kimse ‘ Hadi, bu manastırı kurtaralım’ demiyor. Uyanış Çağı ruhu artık mevcut değil.

‘Prof. İvan Duyçev’ Slav- Bizans  Araştırmaları Merkezi’nden tarihçi Kalina Minçeva  manastır hakkında  şunları anlatıyor:

Mimari analizden çıkarak manastırın  XV.-XVI. yüzyıllarda  inşa edilmiş, XVII. asırda ise  yenilenip Batı yönüne bir ilavesinin gerçekleştirilmiş olduğu belli oluyor. XV.- XVI. dönemine özgü  mimari stilde kurulan bu manastır  Bulgar ahalisinin  Osmanlı egemenliği  sırasındaki  aktifliğinin bir kanıtıdır. O dönemde Bulgarların  böyle bir mabedi kurmak için gerekli parayı bulup  bir yüzyıl sonra ise onu yenilemesi büyük arzusu  ve aktifliğini gösteriyor. Bugünlerde bunun gerçekleştirilmesi çok daha zordur.

Kalina Minçeva devamla şöyle diyor:

Bilinski Manastırının varlığı hakkındaki en erken yazılı bilgiler 1587 yılından olup Rus arşivlerinde yer alıyor. Manastırın  baş dyakosu Stefan o zaman Kolasiya metropoliti Visarion’un Moskova misyonuna dahil edilmiştir.

Şimdi Makedonya’da bulunan ‘Aziz Yoakim Osogovski’ Manastırının başpapazı da bu misyona katılıyormuş. Yazılı bilgilere göre  metropolit Moskova’dan  bir depremden hasar gören  Osogovo manastırı için  mali kaynaklar istemiştir. Yazılı bilgilerde Bilinski Manastırı hakkında fazla  bilgi verilmiyor.

Kalina Minçeva  hikayesini şöyle sürdürüyor:

Manastır kütüphanesinde  eski Rus kitaplarının bulunması Rusya ile temasların  bundan sonra da sürdürülmüş olduğunu gösteriyor. Aslında bu, Bulgar topraklarındaki manastırların  Moskova ile  en erken temaslarından biridir. Herhalde baş dyakos Stefan, bir Rus hükümdarı ile bir araya gelen  ilk Bulgar din adamlarındandır. Bir de XVIII. asırda manastırın içinde bir  kilise okulu bulunmuştur.

Çeviri: Neli Dimitrova

Fotoğraflar: Miglena İvanova, Kalina Minçeva