Çağdaş demokratik Bulgaristan’ın mimarları Hristo Danov’un (1828-1911) hayatından karelerinde büyük ilham bulabilir. Bulgar kitap basımı yapan ilk şirketi kuran kişi olarak Danov, ülkedeki ilk kitap yayımcılığının babası sayılır. Bulgaristan hala Osmanlı hükümdarlığı altındayken 1857 yılında bu çalışmalar başlamış olur. Yazar Vladimir Svintila Danov için yazılarında, onun Bulgarların mantalitesini değiştirdiğini belirtiyor. Hristo G. Danov, ilk kitap basımından 50 yıl sonra 1905 yılında Plovdiv’deki törenlerde “İnanın bana, benim mütevazi işlerimin bir gün bu kadar yüksek değerlendirileceği aklımın ucundan bile geçmezdi” der.

Hristo G. Danov 1855 yılında Belgrad’da “Staroplaninçe” adlı 1856 yılı takvimini basar. Bu takvimde dini takvimler ve başka değerli bilgiler yer alır. Danov daha sonra ders kitapları ve farklı bilimsel kitaplar basımına başlar. Plovdiv’de “Hristo G. Danov Müze Evi” Sorumlusu Vera Kisöva anlatıyor:

“Yayımcılık faaliyetlerine başlamadan önce öğretmen olarak çalışmış. Osmanlı hükümdarlığı dönemi sürerken, Bulgar okullarında ders kitabı ihtiyacı var. O zaman Bulgarca basılmış sadece 30 ders kitabı varmış. Danov bu eksikliği kapatmaya koyulur”.

“Letostruy” adlı çalışmasında Danov güncel toplumsal konuları ele alır, eğitim, okuma evleri, endüstri konularını kapsar. Toplumun gelişimine dair görüşleri nelerdir?

“İnsan ve toplumun gelişiminin temelinde, bireyin gelişimini ön plana koyar. Pratik eğitime öncelik verir- öğrencilerin dersleri ezbere öğrenmemesi, iyi anlayıp, sonra da hayatta uygulaması için uğraş verir. Yurtdışındaki Bulgar gençlerin en iyi tarım okullarında okuması için çalışmaları var. Bu gençlerin daha sonra yurtdışında öğrendikleri bilgileri Bulgaristan’a taşıması için uğraş verir”.

Hristo G. Danov’un hayat yolu nereden başlar?

“O sıradan bir Bulgar çocuğu. Klisura köyünde zanaatçı bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelir. Genç yaşta babasını kaybeder. Büyük abisi de ölür ve aile çok zor durumda kalır. Hristo, bir zanaatçı atölyesine çırak olarak Plovdiv’e gönderilir. Ancak o okumak ister, eğitim için can atar ve annesi tüm imkanları zorlayarak onu okutur”.

Yıllarca doğduğu köyde, Strelça ve Peuştitsa’da öğretmenlik yapar. Orada karışık okullar kurar. Kız eğitimi ve yaşlılar için gece okullarının da fikir babası olur.

1892 yılında Hristo Danov Plovdiv’de ilk tarım- sanayi fuarı organizasyonu yapar. Bu fuarın mirasçısı ise, dünyaca ünlü Uluslararası Plovdiv Fuarı olur. Hristo Danov, zamana göre fevkalade büyük ve önemli sayılan işlerinden dolayı, basım çalışmaları ve Bulgaristan ile komşularının yer aldığı en büyük haritayı yayımladığı için madalyalar kazanır.

Hristo G. Danov 1897- 1899 yıllarında Plovdiv Belediye Başkanı seçilir. Onun döneminde şehrin mimar Jozef Shniter’in şehir planlamasıyla inşatlar başlar. Danov, tepelerin ağaçlarla ekilmesini emreder. Plovdiv tepelerinin şimdiki yeşilliğini şehir Danov’a borçlu. Şeker fabrikalarının temeli de onun zamanında atılır. Vera Kisöva ilginç bir detayı da anlattı:

“Danov’un belediye başkanlığı döneminden bir olay hala anlatılır. Prens Ferdinand gelir ve Plovdiv tepelerinden birine yazlık rezidansı kurmak için arsa ister. Danov buna karşı gelir ve izin vermez. Böylece tüm tepeleri halka bırakır. Oraya parklar ve dinlenme yerleri yapılır”.

Merkez yönetimle çelişkilerinden dolayı ona maaş vermezler, ancak şehir halkını savunmaktan vazgeçmez ve bir kuruş maaş almadan da başkanlığına devam eder”.

Fotoğraflar Plovdiv Tarih müzesi tarafından temin edildi.

Çeviri: Sevda Dükkanci