12 Temmuz 1934 yılında ülkemizde engelliler dernekleri arasında en eskisi olan - Bulgaristan İşitme Engelliler Derneği kurulumuştur. Bugün dernek üyeleri “Tişina” (Sessizlik) gazetesini çıkarıyor, farklı program, festival, uluslararası kültür, spor ve müzik etkinliklerine katılıyor, derneğin gençlik kolu mevcut, aynı zamanda da derneğe bağlı Profesyonel Eğitim Merkezi de var. Bu arada balık tutma ve satranç yarışmaları düzenleniyor. Başarılar inkar edilemez, ancak zorluklar ve engeller de mevcut.

Bulgaristan İşitme Engelliler Derneği Başkanı Nikolay Ninov şunları paylaşıyor:

“İşitme eneglliler ve toplumuz için temel sorunlardan biri işaret dilinin yasallaştırılmamış olmasdırı. Bu sorun farklı düzeylere taşınmalı ve tartışılmalıdır, işitme engelli vatandaşların ve onların diline ilgi gösteren hükümet, bakanlıklar ve derneklerle görüşmeler düzenlenmelidir. Çünkü şimdiye kadar işaret dili, yetersiz tanıtım, yeterli derecede ses getirilmemesi, yetersiz hükümet taahhüddü nedeniyle hala resmi dil olarak tanınmamıştır.”

Uzun yıllar boyunca Bulgaristan İşitme Engelliler Derneği, ulusal çapta temsilen diğer derneklerle birlikte, aslında 2012 yılından bu yana devrede olan Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi’nin onaylanması için mücadele etti. 2018 yılında “Sınırsız engelliler” Vakfı, Eğitim Bakanlığı ile birlikte “Bulgar işaret dilinin gramerin teorik açıklaması "ve Bulgaristan işaret dili sözlüğü yayınladı.

“Böyle bir sözlüğe uzun yıllardan bu yana ihtiyaç vardı – diyor Nikolay Ninov ve devam ediyor. Bu gerçekten kapsamlı ulusal bir projedir ve bu projeye birçok işitme engelli vatandaş, uzman ve işitme dili alanında bilir kişiler katıldı. Onların çabaları sayesinde bu sözlük gerçek oldu, ki amacı da tüm jestleri tekdüzeliğe taşımak ve ortak bir dil standartı yaratmaktır.“ 

Bulgaristan’da işitme engelli kişilerin karşı karşı geldiği sorun da iletişimdir. Onlar için erişimi mümkün olmayan ses bilgisi, onlar için engel oluşturuyor ve bilgilerden mahrum kalmalarına yol açarken onlar meydana gelenlerden veya meydana geleceklerden haberdar olamıyor. Aynı şey, üniversiteler için de geçerli. Burada işitme engelli kişiler sırf video derslerine ve kitaplara güvenirken öğretmenlerden yardım alamıyor.

“Bilgilerin sağlanmasında daha özel bir yol olmalı, ki bu da bir tek yüksek kalifiyeli işaret dili çevirmenler tarafından yapılmalıdır. Çalışan çevirmen sayısı 30 kişiyi aşmıyor. Bu meslek aslında tanınmıştır, ancak finansman neredeyse yok denecek kadar düşük. Devlet düzeyde destek gerekiyor.

İşitme engelli kişilere ve işaret dilinde konuşmak ve iletişime geçmek isteyenler için “Jestomatika” adlı bilgisayar programı, farklı konularda sözlükler ve video dersler mevcut.

Bu son derece güzel işaret dilin geleceğini İşitme Engelliler Derneği Başkanı Nikolay Ninov’a sorduk:

“Bu dilin güzelliği, dilin işaret şeklinin bir sanat olmasında gizli. Pandomimi andıran bir sanattır. Dünyada en iyi mimlerin aslında işitme engelli kişilerin olması da bir rastlantı değil. İşaret dilinin gittikçe daha popüler olması ve giderek daha fazla kamusal dikkat çekmesi için inanılmaz olanaklara sahiptir. İşlaret dilininyasallaştırılmasıyla bunun tam olarak gerçekleşeceğine inanıyoruz. Ve ondan sonra da potansiyeli daha geniş ölçekte genişleyecektir.“

Fotoğraflar: özel arşiv ve Desislava Semkovska

Çeviri: Şevkiye Çakır