Fytyrat e tyre gurore janë gjigante. Nuk dihet deri ku ato janë krijesa të stuhive natyrore dhe deri ku – të gjeniut njerëzor. Mirëpo, ato janë fakt. Në fotografitë e paraqitura në librin e Nikollaj Ninovit “Ëndrra të përsëritura”ato ngjajnë me artefakte. Të interesuar dhe të magjepsur bëjmë provë për përshkrim të tyre me autorin, gazetar dhe shkrimtar, i cili nuk e ka shokun si fotograf artistik.

Deja vu? Nikollaj pranon, se e ka ëndërruar disa prej vendeve magjike, në të cilat na çojnë “Ëndrra të përsëritura”.

“Sikur është një problem i madh, por është edhe një lumturi, kur shkon në vend dhe shikon atë, që e ke ëndërruar; kur hyn në përrallë, realiteti del jashtë përmasës së asaj që ke pritur. Ka kënde të tilla – po them për to, se objektivi e do, aq të bukura janë ato. Kudo që arrin shikimi ato vende unike provokojnë një ngazëllim të vërtetë.”

Ndryshe nga turisti i zakonshëm, i cili dëshiron që të përjetësohet në sfondin e muzeut, qytetit ose peizazhit dhe qëndron me shikim të ngulur në synor, Nikollaj sikur e lë fotoaparatin që vet të zbulojë fshehtësitë e peizazhit.

“Kur për herë të parë udhëtova te kompleksi shkëmbor “Dasma” nja 30 kilometra larg qytetit Bankso, që nga autostrada shihet një ansambël i madh shkëmbor, i cili të pushton. Ai është aq i madhërishëm, se njeriu i thua vetes “Mrekulli! Shiko se çfarë fenomene ka krijuar natyra!” Ka një legjendë, se vjehrra i mallkoi dasmorët dhe ata u ngurosën. Aty ata janë – kolosë njerëzor të renditur pranë rrugës. Asnjeri nuk bën pyetje – çfarë ka sipër? Mirëpo, ajo është mjaftë pushtuese – fotografon dhe vazhdon. U ngjitëm sipër që kur bëmë provën e tretë, kur morëm një ciceronë nga fshati, i cili e dinte shtegun. U ngjitëm sipër dhe para shikimit u hap një panoramë mbi malin dhe lumin, përbindësh me nga dy goja, guri i ekuilibrit – jashtë ligjeve të gravitacionit. Pamja nga kopertona e librit nuk shihet as nga poshtë, as kur ngjitesh sipër. Zbres nga shkëmbinjtë pasi e kam parë gjithçka – brazda, vjaska, kamare, gjurma këto të cilat tregojnë se kjo është shenjtërore.”

Anas shtigjeve turistike, shenjtëroret shkëmbore njiheshin prej shekujsh vetëm nga njerëz të zgjedhur – falltarë, mjekë popullorë. Të tillë konsiderohen edhe besët – fisi, me të cilin lidhen ato.Përveç se ishin priftërinj të trakëve, për ta ka edhe të dhëna të tjera:

“Thonë, se merreshin me nxjerrjen e floririt. Ka disa hipoteza për formimin e kamerave në formën e trapezit, që hasen vetëm në Rodopet Lindore. Njëra prej tyre është, se kjo është një gjuhë e veçantë shkëmbore, e cila vinte të sugjeronte për thesare të floririt përreth. Shumë pak nga e gjithë kjo është e studiuar, pjesa dërmuese është pothuajse e panjohur, e pashkelur.”

“Oreksi vjen duke ngrënë”? Këndet e mrekullueshme, në të cilët na çon Nikollaj, as mund të zbulojnë enigmën e tyre, as mund të zbuten. Ka prova të autoriteteve vendore ta bëjnë më tërheqëse dhe më të arritshme për më shumë vizitues – herë të suksesshme, herë, jo aq të suksesshme. Disa prej tyre u përfshinë në fushatën e re të Ministrisë së Turizmit për 50 objektet pak të njohura turistike “Të fshehur para syve”. Një mik fotograf, i cili e shoqëronte Nikollajin në disa prej udhëtimeve të tij tashmë botoi një udhërrëfyes me destinacione të paraqitura në “Ëndrra të përsëritura”. Ka edhe një hartë interaktive në ndihmë të atyre, që ditët e para të pushimit do të hyjnë në zbulimin e objekteve pa GPS. Nuk do të jetë e çuditshme, në se Bullgaria do të ngjitet një shkallë më lartë në klasifikimin e vendeve më atraktive të turizmit aventuresk. Dhe kjo në sajë të rojtarëve të shenjtoreve si Nikollaj, të cilët e dinë si të na japin çelësin drejt tyre.

Përgatiti në shqip: Svetllana Dimitrova

Fotografi: Nikollaj Ninov